Dat degelijk en voldoende onderwijs een belangrijke bouwsteen voor ontwikkeling is, zowel op individueel niveau als op niveau van de gemeenschap valt niet te betwijfelen. ‘Achieve universal primary education’ is dan ook één van de acht millenniumdoelstellingen. Deze doelstelling houdt in dat alle jongens en meisjes de kans moeten krijgen om basisonderwijs te volgen (www.un.org/millenniumgoals). Indicatoren om deze doelstelling te meten zijn: de netto inschrijvingen ratio in het basis onderwijs, de proportie leerlingen gestart in grade 1 die grade 5 halen en de geletterdheid bij 15 tot 24-jarigen (www.mdgmonitor.org).
Lange tijd werd uitgegaan van een soort ‘urban advantage’. Dit houdt in dat kinderen uit de stad meer kansen zouden krijgen om school te lopen dan hun leeftijdsgenootjes van het platteland omdat deze eerste meer toegang hebben tot faciliteiten zoals scholen. Recent is men echter gaan inzien dat deze ‘urban advantage’ niet voor alle groepen uit de stedelijke populatie opgaat. Het zijn meerbepaald de kinderen uit sloppenwijken die niet van de ‘urban advantage’ kunnen profiteren. Scholen in sloppenwijken zijn meestal non-formeel en hebben te kampen met overvolle klaslokalen en een tekort aan personeel en schoolmateriaal.
Uit het onderzoek kunnen zeven conclusies getrokken worden. Ik zal vooral stilstaan bij die conclusies die betrekking hebben op kinderen uit sloppenwijken.
1. Het percentage kinderen van basisschoolleeftijd dat naar school gaat is hoger in de stad dan op het platteland.
2. Binnen de stedelijke populatie is het percentage kinderen dat school loopt uit de sloppenwijken lager dan het percentage kinderen dat niet in sloppenwijken woont. Vanuit de ‘urban advantage’-these zou je nochtans verwachten dat beide groepen in dezelfde mate toegang hebben tot onderwijs. Dit blijkt niet het geval te zijn, zelfs niet na de introductie van gratis basisonderwijs in 2003.
3. Ongeacht waar iemand woont, stijgt het aantal kinderen dat naar school gaat vanaf de leeftijd van 6 jaar. Er is een piek rond 10-11 jaar maar daarna neemt het aantal terug af.
4. Na vergelijking van kinderen uit sloppenwijken en kinderen van het platteland valt op dat er geen significant verschil is tussen beide groepen tot de leeftijd van 9 jaar bij meisjes en 11 jaar bij jongens. Als verklaring hiervoor wordt gegeven dat tot op die leeftijd scholen voorzien zijn voor kinderen in sloppenwijken. Vaak gaat het echter om non-formele scholen. Een tweede verklaring die gegeven wordt is dat de omgeving (sloppenwijken) tot op die leeftijd nog niet zo’n grote invloed heeft op kinderen.
5. Op middelbare schoolleeftijd zijn er wel verschillen te observeren. Het percentage kinderen dat op die leeftijd school loopt is hoger in landelijke gebieden dan in de stad. Het zijn vooral de kinderen uit sloppenwijken voor wie de kansen op onderwijs aanzienlijk dalen. Op basis van deze observatie kunnen ernstig vragen gesteld worden bij de ‘urban advantage’-these.
6.-7. Vanaf de leeftijd van 9 jaar bij meisjes en 11 jaar bij jongens gaat het percentage kinderen uit sloppenwijken dat naar school gaat dalen, terwijl dat percentage bij plattelandskinderen constant blijft of zelfs stijgt. Wanneer dat percentage bij kinderen van het platteland toch daalt, dan gebeurt dit toch minder snel dan bij de kinderen uit sloppenwijken. Er worden in het artikel een aantal redenen aangegeven waarom ‘urban advantage’ niet opgaat voor de oudere kinderen uit sloppenwijken. Ten eerste schort er iets aan de kwaliteit van het basisonderwijs in sloppenwijken. De meeste scholen zijn zoals hierboven al vermeld, non-formele scholen met een gebrek aan personeel en infrastructuur. Ook al halen kinderen het einde van het basisonderwijs, dan nog hebben ze vaak onvoldoende punten om naar een goede secundaire school te kunnen gaan. Ten tweede is de toegang tot secundair onderwijs beperkt omdat er geen scholen in de buurt zijn. Dit brengt met zich mee dat ouders meer moeten betalen voor transport van en naar de school wat problemen kan stellen. Ten derde zijn de leefomstandigheden van kinderen in sloppenwijken niet bevorderlijk voor een zinvolle tijdsbesteding buiten school. Vaak woont de ganse familie samen in één kamer waarin gekookt en geslapen wordt. Dergelijke ruimte is niet zo geschikt om huiswerk te maken. Sommige ouders, met voldoende geld, huren een aparte kamer voor de kinderen. Dit creëert enerzijds een rustige studeerplek voor de kinderen, maar anderzijds zorgt dit voor minder of geen controle op wat de kinderen doen. Ten vierde zijn kinderen uit sloppenwijken heel wat kwetsbaarder. Ze worden vaak ingezet om het inkomen van hun ouders aan te vullen door kinderarbeid of prostitutie. Op die manier worden ze verhinderd om naar school te gaan. Daarnaast worden zo ook beïnvloed door levensstijlen die ze rondom hen zien waardoor ze vroegtijdig seksuele relaties beginnen of gewoon gaan rondhangen in plaats van naar school te gaan.
De trend naar verstedelijking die Mike Davis in zijn ‘Planet of Slums’ (2004) bespreekt is een feit. Ook het verband tussen onderwijs en ontwikkeling valt niet te betwisten. Naarmate sloppenwijken zich onder invloed van die verstedelijking zullen uitbreiden, groeit ook het aantal kinderen in die buurten die meer dan wie ook nood hebben aan goed onderwijs. Het onderzoek van Mugisha beperkt zicht tot het vaststellen van feiten en biedt dan ook niet veel meer informatie dan enkele cijfers en vaststellingen. Voorstellen voor een aanpak van de onderwijsproblematiek in sloppenwijken worden niet gegeven. Toch is dit onderzoek niet overbodig aangezien een helder beeld van de problematiek noodzakelijk is om tot een constructieve oplossing te komen. Lange tijd werd immers uitgegaan van de ‘urban advantage’-these die kinderen uit sloppenwijken niet de aandacht gaf die ze nodig hebben en verdienen.
Gepost door: Karen Leyman.
Bronnen:
*
*MDG monitor (2007) Geraadpleegd op 18 december 2007 op www.mdgmonitor.org.
*Mugisha, F. (2006) School enrollment among urban non-slum, slum and rural children in
*UN Millennium Development Goals (2005) Geraadpleegd op 18 december 2007 op www.un.org/millenniumgoals.
1 opmerking:
Met deze commentaar wil ik een aanvulling geven op het thema "onderwijs en sloppenwijken". Ik wil een project bespreken dat zich richt naar het aanbieden van onderwijs aan straatkinderen, een wijdverspreid fenomeen in grootsteden en sloppenwijken. De vzw "Mobile School" startte officieel in 2002 en is een verderzetting van het project van Arnoud Raskin. Hij is een projectontwikkelaar die voor zijn thesis een mobiele school ontwikkelde en deze introduceerde in diverse Zuid-Amerikaanse steden zoals El Alto (Bolivia) en Cartagena (Colombia). De strategie van "Mobile School" is gericht op het straathoekwerk en gaat uit van de "empowerment" van het kind.
Door onderwijs naar de straat te brengen, worden de straatkinderen in hun eigen omgeving vertrouwd gemaakt met enkele basiseducatieve vaardigheden zoals lezen en schrijven, iets dat hen vertrouwen geeft in hun eigen kunnen en op termijn een uitweg kan zijn voor de hard realiteit van de straat. De straathoekwerker confronteert het kind op een positieve manier met zaken waar ze goed in zijn, om zo te helpen aan het opbouwen van hun zelfvertrouwen en zelfbeeld. Zo krijgen de kinderen de kans om na te denken over hun situatie en kunnen ze later zelf gerichte keuzes maken die hun toekomst zullen bepalen. Het project richt zich specifiek op de context van de straat. Kinderen die werken op straat (schoenpoetsers, sigarettenverkopers,...)beschouwen dit als hun werk- en leefomgeving. De straat wordt bijgevolg ook hun omgeving waar ze opgroeien, hun persoonlijkheid opbouwen en dingen uit leren. Als men hiermee rekening houdt, is het begrijpelijk dat vele kinderen die in een tehuis worden geplaatst snel terug hun weg vinden naar de straat, omdat de structuur van dergelijke opvangcentra niet strookt met hun conceptuele denkkaders die ontstaan zijn door het opgroeien op straat.
Het project gaat er dan ook van uit dat straathoekwerk een fundament is waarop de straatkinderen hun verdere leven kunnen opbouwen.
De vzw "Mobile School" ontwikkelt educatieve materialen die de lokale straathoekwerkers kunnen gebruiken om de kinderen te ondersteunen in hun leerproces. Het materiaal is specifiek gericht op de leefwereld en referentiekaderes van de kinderen. Niet alleen leren de kinderen hoe ze moeten lezen en schrijven, er is ook materiaal voorhanden om hen te laten omgaan met hun (vaak traumatische) ervaringen, om hen enkele basisprincipes zoals persoonlijke hygiëne en gezondheid bij te brengen en om hen sociale vaardigheden aan te leren.
Ik ben van mening dat dit project een positieve bijdrage levert aan het probleem van onderwijs in sloppenwijken. Het biedt uiteraard geen exhaustieve oplossing voor het probleem, naast straatkinderen zijn er nog andere kinderen in sloppenwijken die geen onderwijs kunnen genieten. Toch ben ik van mening dat "Mobile School", door het kind in zijn onmiddellijke omgeving als uitgangspunt te nemen, op een constructieve manier bijdraagt aan de ontwikkeling van dergelijke kinderen, die vaak vergeten worden door de maatschappij en die sociale, psychologische educatieve ondersteuning even hard nodig hebben als anderen. Meer informatie kan je lezen op www.mobilschool.org
Een reactie posten